Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności.
W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.  
Zamknij

Monografie pracowników Wydziału Ekonomii

Czudec A., Miś T., Zając D.

Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich w wymiarze regionalnym 

Wdrażanie koncepcji zrównoważonego rozwoju wymaga specjalnych działań podejmowanych na różnych szczeblach (pojedyncze podmioty gospodarcze i gospodarstwa domowe, lokalne środowiska, poziom regionalny, krajowy, globalny), bo tylko wspólne działanie może prowadzić do osiągania głównych celów zrównoważonego rozwoju. Istotna rola w tym procesie przypada otoczeniu instytucjonalnemu, które wykorzystując różne instrumenty polityki, powinno motywować do zmiany zachowań, postaw i działań w takim kierunku, aby skuteczniej wdrażać zasady zrównoważonego rozwoju. Duże znaczenie wśród takich instytucji mają placówki naukowe, których zadaniem jest diagnozowanie czynników wpływających na dynamikę zrównoważonego rozwoju, badanie efektów tego rozwoju, a także formułowanie na tej podstawie propozycji zmian polityki. Wypełnianie takiego zadania wymaga prowadzenia systematycznych badań, których wyniki powinny służyć poprawie efektywności instrumentów takiej polityki. 

Jedną z ważniejszych sfer wymagających tego typu badań jest zrównoważony rozwój obszarów wiejskich. Przemawia za tym kilka powodów:

  • ze względu na ważne i zmieniające się funkcje rolnictwa jako jednego z sektorów gospodarki wiejskiej, zrównoważony rozwój wsi nie tylko wpisuje się w ogólny nurt zrównoważonego rozwoju, ale bardziej niż w innych dziedzinach gospodarki i układach przestrzennych jest sposobem na integrowanie i łączne realizowanie celów ekonomicznych, społecznych i środowiskowych, co jest istotne dla rozwoju rolnictwa wykorzystującego środowisko przyrodnicze, a także dla pozarolniczych funkcji obszarów wiejskich, których rozwój wymaga zachowania wysokich walorów środowiska przyrodniczego;
  • na obszarach wiejskich zgromadzony jest ważny potencjał rozwojowy (kapitał ludzki, kapitał naturalny), który jest słabo wykorzystywany ze względu na niską atrakcyjność inwestycyjną dominującej części obszarów wiejskich, zaś zrównoważony rozwój powinien tu być skutecznym sposobem na pełniejsze wykorzystanie tego potencjału;
  • zrównoważony rozwój powinien zapobiegać dalszemu wewnętrznemu rozwarstwieniu obszarów wiejskich, polegającemu na pogłębianiu się dysproporcji rozwojowych między tymi lokalnymi środowiskami na wsi, które mają korzystne położenie geograficzne (bliskość miast, dostępność komunikacyjna), a pozostałymi;
  • zrównoważony rozwój ma być skutecznym sposobem na zachowanie walorów krajobrazowych i podtrzymanie tożsamości kulturowej mieszkańców wsi.

Biorąc pod uwagę okoliczności uzasadniające badanie problemów zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, jako cel główny prezentowanych tu badań przyjęto identyfikację podstawowych czynników kształtujących proces zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich w Polsce w ujęciu regionalnym i ocenę stanu zaawansowania tego procesu w poszczególnych regionach (województwach). Uzasadnieniem dla takiego podejścia jest znaczne zróżnicowanie poziomu rozwoju obszarów wiejskich w poszczególnych regionach, a także dość duża międzyregionalna różnorodność cech charakteryzujących obszary wiejskie w Polsce (gęstość zaludnienia, przyrost naturalny, struktura gospodarki, walory przyrodnicze, dostępność komunikacyjna, wyposażenie w składniki infrastruktury).

Ponadto podejście regionalne powinno pozwolić na bardziej szczegółowe rozpoznawanie uwarunkowań zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich w Polsce.

Jak wynika z prezentowanych tu rezultatów badań, czynniki ekonomiczne mają bardzo duże znaczenie w procesie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Świadczy o tym wysoka pozycja obszarów wiejskich w tych regionach, które charakteryzują się lepszymi od przeciętnych wskaźnikami ilustrującymi działanie czynników o charakterze ekonomicznym. Prezentowane w tej pracy wyniki badań wskazują na ważną rolę bliskości dużych aglomeracji w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Świadczy o tym wysoka pozycja w rankingu regionalnym obszarów wiejskich na Górnym Śląsku, w Wielkopolsce, na Pomorzu czy Mazowszu. Jednocześnie obszary wiejskie w regionach wschodniej Polski, gdzie nie ma dużych aglomeracji, charakteryzują się relatywnie niskim poziomem zrównoważenia. Może to być efekt korzystania przez wieś z dynamiki procesów rozwojowych w aglomeracjach (miejsca pracy, wyższe dochody, popyt na produkty i usługi oferowane przez mieszkańców wsi, lepsza sytuacja finansowa jednostek samorządu terytorialnego w pobliżu dużych aglomeracji). Jednocześnie jednak może na tym tle pojawiać się pytanie o dopuszczalne granice takiego oddziaływania największych miast z punktu widzenia zapewnienia trwałości zrównoważonego rozwoju. Chodzi tu o proces „upodabniania się” obszarów wiejskich w pobliżu aglomeracji do terenów zurbanizowanych. W takim przypadku wieś będzie tracić te cechy i funkcje, bez których nie może spełniać podstawowych kryteriów zrównoważonego rozwoju. Jest to jedno z ważnych zagadnień, które wymagałoby systematycznych i pogłębionych badań naukowych.

Zastosowane w tych badaniach podejście „czynnikowe” do oceny zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich dało podstawy do określenia znaczenia głównych grup czynników w kształtowaniu takiego rozwoju w poszczególnych regionach w Polsce. Okazuje się, że żaden z regionów nie może być potraktowany jako modelowy przykład zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, bo nigdzie nie jest zachowany podobny poziom oddziaływania każdej z grup czynników.

Oznacza to, że przyśpieszenie procesu kreacji zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich wymaga w każdym z regionów zdynamizowania oddziaływania różnych grup czynników. Ważną rolę w tym procesie powinny odgrywać instytucje odpowiedzialne za wspieranie takiego rozwoju, w tym zwłaszcza te z nich, które mogą dysponować funduszami zewnętrznymi (pochodzącymi z budżetu Unii Europejskiej), przeznaczonymi m.in. na rozwój obszarów wiejskich.

Bogucki Wydawnictwo NaukowePoznań 2018

Pobierz


Cierpiał-Wolan M., Czudec A., Ślusarz G., Błachut B.

Jakość życia w województwie podkarpackim w latach 2004-2015 

Mimo, że problematyka jakości życia mieszkańców jest przedmiotem wielu badań, to w dalszym ciągu nie ma pełnej odpowiedzi na pytanie o oddziaływanie czynników ekonomicznych, społecznych, czy środowiskowych na obiektywną i subiektywną ocenę jakości życia. Dzieje się tak m.in. dlatego, że ocena jakości życia w danym środowisku (kraj, region, lokalna społeczność) jest możliwa w wyniku porównań z innym środowiskiem, a to oznacza, że nawet daleko idąca poprawa warunków życiowych w jakimś okresie, może być niezauważana przez mieszkańców, bo w tym samym okresie jakość życia ludzi w innym środowisku uległa jeszcze większej poprawie. Ponadto oczekiwania mieszkańców co do poprawy jakości życia są na ogół większe niż możliwości ich zaspokojenia, bo wraz z rozwojem cywilizacyjnym pojawiają się nowe potrzeby, których zaspokojenie wymaga większych niż dotychczas dochodów gospodarstw domowych, albo większej skuteczności działania instytucji sektora publicznego. 
Przedmiotem oceny w tej pracy była jakość życia mieszkańców Podkarpacia na tle innych regionów w Polsce, w tym zwłaszcza we wschodniej części kraju. 
Na podstawie analizy głównych czynników kształtujących jakość życia można sformułować kilka generalnych wniosków: 
  • Podkarpacie należy do regionów charakteryzujących się niską jakością życia mierzoną czynnikami ekonomicznymi, takimi jak poziom dochodów gospodarstw domowych, bezrobocie, skala ubóstwa, czy struktura wydatków konsumpcyjnych. W latach 2004-2015 nie było – na tle innych regionów – znacznej poprawy pod tym względem, głównie dlatego, że rozwój ekonomiczny większości regionów w Polsce był szybszy niż na Podkarpaciu, co spowodowało pogłębienie się dysproporcji międzyregionalnych; 
  • W przypadku jakości życia zależnej od oddziaływania czynników społecznych (ochrona zdrowia, edukacja, kultura), Podkarpacie – podobnie jak w przypadku uwarunkowań ekonomicznych – plasowało się w dalszej części rankingu regionów, z tą jednak różnicą, że dysproporcje międzyregionalne były tu mniejsze niż w przypadku cech ekonomicznych. Ponadto, niektóre wyznaczniki jakości życia (długość życia, stan zdrowia mieszkańców) dają Podkarpaciu przewagę nad większością regionów w Polsce;
  • Atutem Podkarpacia są walory cech środowiska przyrodniczego – wpływające na jakość życia mieszkańców, co jest w dużym stopniu efektem aktywności instytucji sektora publicznego inwestujących w ochronę środowiska przez budowę sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, czy gazowej;
  • Podkarpacie zajmuje dość wysoką pozycję w rankingu regionów w Polsce przeprowadzonym na podstawie subiektywnych miar jakości życia, co wydaje się potwierdzać hipotezę o umiarkowanym znaczeniu czynników ekonomicznych w kształtowaniu subiektywnej oceny jakości życia mieszkańców;
  • Jakość życia pozostaje w związku ze skalą migracji między regionami, przy czym z analizy wyników badania wykorzystującego modele opisujące zależność salda migracji od wybranych miar jakości życia wynika, że oprócz czynników ekonomicznych, także uwarunkowania społeczne mają wpływ na proces migracji. 

Wszystko to wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań prowadzących do poprawy jakości życia mieszkańców na Podkarpaciu, bo migracja ludności z tego regionu jest jednym z czynników osłabiających jego możliwości rozwojowe w sferze ekonomicznej i społecznej.

Instrumentem służącym poprawie warunków życia na Podkarpaciu ma być inteligentna specjalizacja „Jakość życia”, której główne założenia sprowadzają się do pobudzania takich działań w gospodarce, które chronią środowisko przyrodnicze. Tak zdefiniowana inteligentna specjalizacja ma zatem z jednej strony wspierać rozwój gospodarki, z drugiej zaś ograniczać zakres ingerencji w środowisko przyrodnicze i w rezultacie poprawiać dbałość o jego zasoby. Takie podejście jest w pełni uzasadnione, bo gospodarka na Podkarpaciu wymaga zdynamizowania procesów rozwojowych i zwiększenia jej konkurencyjności. Jednocześnie chodzi o to, aby procesy gospodarcze nie przyczyniły się do pogorszenia stanu środowiska przyrodniczego, które powinno pozostać cennym walorem tego regionu. 

Takie podejście do problemu jakości życia jest oparte na założeniu, że podmioty sektora prywatnego będą tak organizować swoją działalność i przekształcać strukturę, aby umacniając pozycję konkurencyjną na otwartym rynku, przyczyniać się do poprawy stanu środowiska przyrodniczego.

W takich okolicznościach uzasadnione jest pytanie o warunki, których spełnienie motywowałoby podmioty gospodarcze do takich zachowań na rynku, w sytuacji gdy mechanizm rynkowy jest nie tylko niedoskonały w sferze ochrony środowiska przyrodniczego, a pozbawiony regulacyjnej roli ze strony otoczenia instytucjonalnego, prowadzi do nadmiernej eksploatacji środowiska. 

Wszystko to oznacza, że wdrożenie tak zdefiniowanej inteligentnej specjalizacji regionu będzie wymagać daleko idącego wsparcia organizacyjnego i finansowego ze strony instytucji sektora publicznego. W przeciwnym wypadku zmiany w gospodarce na Podkarpaciu mogą zmierzać w innym kierunku niż wynika to z założeń inteligentnej specjalizacji „Jakość życia”. 

Przykładem jest tu produkcja żywności ekologicznej, która jest traktowana jako jedna z form takiej specjalizacji. W dokumencie charakteryzującym inteligentną specjalizację „Jakość życia”, samorząd województwa podkarpackiego założył, że do roku 2020 powierzchnia upraw ekologicznych zwiększy się z 30 tysięcy hektarów do 40 tysięcy hektarów. Tymczasem widoczna jest zupełnie odwrotna tendencja, bo powierzchnia użytków ekologicznych na Podkarpaciu zmniejszyła się do 15 tys. ha w 2016 roku, a liczba gospodarstw ekologicznych spadła do 1,3 tys. Należy przy tym dodać, że kilka lat wcześniej Podkarpacie było krajowym liderem pod względem liczby gospodarstw ekologicznych. Jedną z przyczyn takiego regresu jest niska konkurencyjność gospodarstw rolnych na Podkarpaciu, głównie ze względu na małą powierzchnię użytków rolnych w przeciętnym gospodarstwie. W takich warunkach powstawanie gospodarstw ekologicznych w regionach o znacznie bardziej korzystnej strukturze obszarowej gospodarstw (Warmia i Mazury, Pomorze Zachodnie, Podlasie) skutkuje wypieraniem z rynku drobnych producentów żywności ekologicznej, a tacy dominują na Podkarpaciu. 

Przykład ten można traktować jako dowód na to, że trudno będzie oczekiwać poprawy jakości życia mieszkańców w sferze ochrony środowiska przyrodniczego w powiązaniu z tworzeniem przewag konkurencyjnych podmiotów gospodarczych na rynku, bez precyzyjnego wskazania sektorów gospodarki zdolnych do realizowania takich założeń, a także bez aktywnej roli instytucji we wspieraniu takiej działalności.
 
Urząd Statystyczny w Rzeszowie, 2017

Pobierz


Adam Czudec, Ryszard Kata, Teresa Miś

Efekty polityki rolnej Unii Europejskiej na poziomie regionalnym 

Fundamentem zrównoważonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich w UE jest Wspólna Polityka Rolna, której celem nadrzędnym jest trwały rozwój gospodarczy, społeczny i ekologiczny. Dobór instrumentów służących osiąganiu celów WPR powinien uwzględniać specyficzny charakter rolnictwa i obszarów wiejskich oraz różnice strukturalne i przyrodnicze między poszczególnymi regionami. W tym kontekście celem głównym monografii jest ocena znaczenia instrumentów WPR UE w realizacji najważniejszych celów sektora rolnego na poziomie regionalnym. Dokonano identyfikacji i oceny najważniejszych instrumentów WPR UE w aspekcie poprawy konkurencyjności rolnictwa w regionach, stanu środowiska przyrodniczego i jakości życia mieszkańców. W monografii wyodrębniono dwa nurty: teoretyczny (rozdział pierwszy, drugi)  oraz oparty o dane empiryczne (rozdział trzeci, czwarty i piąty). Część teoretyczna obejmuje zagadnienia dotyczące: przesłanek i kierunków ewolucji instrumentów WPR i znaczenia regionalnego podejścia w rozwiązywaniu problemów rolnictwa i obszarów wiejskich. W części empirycznej przedstawiono ocenę skali regionalnego zróżnicowania rolnictwa w Polsce, wykorzystania potencjału rolnictwa i gospodarki wiejskiej w poszczególnych regionach. Przeprowadzono analizę wykorzystania funduszy UE jako instrumentu wspierania rolnictwa w ujęciu regionalnym oraz znaczenia środków europejskich w procesie dynamizowania rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich oraz zmniejszania dysproporcji międzyregionalnych. Ważne miejsce zajmuje także ocena efektów wykorzystania funduszy z perspektywy poprawy konkurencyjności rolnictwa w regionach, dbałości o stan środowiska przyrodniczego i jakości życia mieszkańców wsi. 

W badaniach zastosowano metodę analizy porównawczej w  ujęciu przestrzennym (regiony) i czasowym - lata 2004-2016 (łącznie z perspektywą 2014-2020) oraz metodę wzorca rozwoju – do oceny poziomu rozwoju rolnictwa w regionach i stopnia korzystania z funduszy UE. Metodę wzorca rozwoju zastosowano także do ustalenia rankingu regionów w zakresie absorpcji funduszy UE wspierających konkurencyjność rolnictwa, ochronę środowiska przyrodniczego oraz rozwój obszarów wiejskich.

Z badań wynika, że fundusze UE przeznaczone w ramach PROW na wspieranie rolnictwa i obszarów wiejskich wywierają pozytywny wpływ na dynamikę przemian strukturalnych w polskim rolnictwie, ale nie mają większego znaczenia na niwelowanie  dysproporcji między regionami. Ponadto kierunki ich wykorzystania są słabo powiązane ze specyficznymi cechami regionów w Polsce. Największymi beneficjentami funduszy europejskich przeznaczonych na wspieranie rolnictwa i obszarów wiejskich są rolnicy z regionów charakteryzujących się wysokim poziomem rozwoju sektora rolnego, w tym głównie Podlasie, Mazowsze, Wielkopolska, Lubelszczyzna. Mniejsze wsparcie uzyskują rolnicy z regionów o słabym ekonomicznie rolnictwie – Małopolska, Śląsk, Podkarpacie. Potwierdziły się hipotezy przyjęte w badaniach, w tym m.in. ta, że w rankingu województw niezależnie od tego czy za kryterium przyjmuje się wykorzystanie środków UE na poprawę konkurencyjności rolnictwa, dbałość o środowisko przyrodnicze, czy rozwój wsi najczęściej te same regiony są w czołówce, a te same regiony zamykają ranking, o czym wspomniano powyżej. W kontekście analizy skali wykorzystania funduszy europejskich mimo kilkuletniego stosowania instrumentów WPR w polskim rolnictwie różnice międzyregionalne nie zmniejszyły się. W najbliższych latach ważne będzie zapewnienie komplementarności PROW i programów regionalnych, ze względu na uwzględnienie problemów rolnictwa wśród inteligentnych specjalizacji. Jest to istotne także ze względu na poprawę spójności międzyregionalnej i wewnątrzregionalnej. 

Wydawca: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań 2017

Pobierz


Alexander Tokarčík, Martin Rovňák, Małgorzata Lechwar, Grzegorz Wisz

Zarządzanie energią w jednostkach samorządu terytorialnego wybrane modele – możliwości, ograniczenia, rekomendacje 

Monografia prezentuje zagadnienia samowystarczalności energetycznej jednostek terytorialnych oraz optymalizacji gospodarowania energią w oparciu o klastry energii, które są potencjalnym elementem nowego zrównoważanego modelu dostarczającego kompleksowo informacje dotyczące stanu i kontroli zużycia energii oraz zwiększenia efektywności energetycznej. Zakres przedmiotowy monografii wynika z faktu potrzeby ulepszenia procesów gospodarowania i zarządzania zużyciem zasobów, w tym energetycznych, będących do dyspozycji jednostek terytorialnych, w oparciu o innowacje organizacyjne i kompleksową koordynację. Pozycja jest adresowana do przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego, przedsiębiorców, szkół wyższych oraz szkolnictwa zawodowego. Jest ponadto dedykowana dla studentów kierunków energetyka, ochrona środowiska, zarządzanie i ekonomia oraz wąskich kręgów specjalistów jak również społeczności lokalnej. Zdaniem autorów jednostki samorządu terytorialnego powinny odegrać kluczową rolę animującą systemową zmianę w obszarze bilansowania, stabilizowania oraz zmniejszania emisyjności lokalnej energetyki, a także podnoszenia bezpieczeństwa energetycznego poprzez tworzenie zoptymalizowanej strategii zrównoważonego rozwoju danej jednostki terytorialnej funkcjonującej w ramach regionalnego klastra energii. Z kolei firmy zorganizowane w formule klastra powinny odegrać znaczącą rolę w procesie zmiany systemowej aktywującej i optymalizującej wykorzystanie lokalnych zasobów oraz być kluczowym elementem utrzymującym, stabilizującym oraz gwarantującym funkcjonowanie lokalnego ekosystemu i zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego. Szkoły wyższe a także szkolnictwo zawodowe powinny dostarczyć interdyscyplinarną i zoperacjonalizowaną wiedzę, narzędzia oraz kompetentne kadry, które wesprą i pozwolą na skuteczne wdrażanie, optymalizację oraz walidację przyjętych planów na każdym etapie realizacji strategii rozwoju klastrów energii. A efektywna współpraca wszystkich środowisk oparta na klarownych zasadach partnerstwa powinna stworzyć warunki sprzyjające dla rozwoju spójnego regionalnego ekosystemu, w którym dzięki synergii będziemy obserwowali zrównoważony wzrost gospodarczy połączony ze wzrostem bezpieczeństwa energetycznego oraz wzrostem poziomu jakości życia.

Wydawca: Wydawnictwo CeDeWu, Warszawa 2017

Spis treści


Czerewko G., Janyszyn J., Piniaha N.

Efektywność wykorzystania potencjału zasobowego przedsiębiorstw rolniczych

W monografii przedstawiono teoretyczne i metodyczne zasady badania problemu skuteczności wykorzystania potencjału zasobowego przedsiębiorstw rolniczych, pokazano wyniki oceny tej skuteczności, ujawniono i przeanalizowano czynniki, które na nią wpływają, uzasadniono drogi i możliwe perspektywy dalszego podwyższania poziomu skuteczności wykorzystania potencjału zasobowego przedsiębiorstw rolniczych i określono niezbędne warunki ich realizacji.
Dla naukowców, wykładowców studiów wyższych, fachowców i kierowników agrarnej strefy gospodarki, pracowników organów władz państwowych i samorządów lokalnych.

Wydawca: Liga-Pres, Lwów 2016

Spis treści

 

Władysława Jastrzębska, Magdalena Cyrek, Ryszard Kata, Małgorzata Wosiek

Strefa euro w świetle teorii optymalnego obszaru walutowego – między wizją a realiami

Monografia pod tytułem Strefa euro w świetle teorii optymalnego obszaru walutowego – między wizją a realiami poświęcona jest wybranym, ale istotnym problemom funkcjonowania strefy euro, które są analizowane w kontekście teorii optymalnego obszaru walutowego (TOOW). Jest próbą udzielenia odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu strefa euro spełnia kryteria OOW? Ostatnie lata, w szczególności czas światowego kryzysu finansowego oraz kryzysu finansów publicznych, ujawniły bowiem rosnące koszty funkcjonowania oraz wiele niesprawności instytucjonalnych europejskiej Unii Gospodarczo-Walutowej, stawiając w wątpliwość stopień przygotowania do pełnej integracji gospodarczo-walutowej jej obecnych i potencjalnych członków.

W monografii dokonano oceny stopnia zintegrowania strefy euro, biorąc pod uwagę takie obszary, jak: 

poziom zintegrowania rynku towarów i usług, w tym udział wzajemnych obrotów handlowych towarami i usługami krajów tworzących obszar walutowy,

podobieństwo struktury gospodarczej umożliwiające zaabsorbowanie asymetrycznych szoków podażowych,

funkcjonowanie rynku kapitału i poziom jego mobilności,

elastyczność rynku pracy, w tym mobilność siły roboczej oraz poziom wynagrodzeń w krajach członkowskich obszaru jednowalutowego.

Zdiagnozowane problemy pokazały, że strefa euro od początku nie spełniała wszystkich kryteriów optymalnego obszaru walutowego. Wnioski z prezentowanych analiz mogą stanowić podstawę do racjonalnego kształtowania działań przygotowujących Polskę do pełnego uczestnictwa w UGW.

Wydawca: CeDeWu, Warszawa 2016

Pobierz


Piotr Cyrek, Maria Grzybek, Sylwester Makarski

Kreowanie jakości handlowej artykułów żywnościowych

Słowa kluczowe: handel detaliczny i hurtowy, artykuły żywnościowe, produkty ekologiczne, jakość handlowa, rynkowe zachowania konsumentów, determinanty zakupów, 

Wraz z rosnącym dobrobytem społecznym wzrasta rola jakościowych aspektów życia, zarówno w sferze konsumpcji, produkcji, jak i wymiany. Tendencja ta ujawnia się w zmianach zachowań zakupowych klientów, którzy w coraz większym stopniu podejmują decyzje nabywcze w oparciu o subiektywnie dokonywaną ocenę jakości towarów. Szczególnie istotnego znaczenia aspekty jakościowe nabierają w odniesieniu do artykułów żywnościowych, których walory prozdrowotne, łączone często z atrybutami ekologiczności, stają się jednym z podstawowych wyznaczników jakości. W ten obszar wpisują się przekształcenia strukturalne sfery produkcji rolnej i przetwórstwa żywnościowego oraz rozwój żywności ekologicznej. Istotną determinantą jakości towarów, w tym artykułów żywnościowych jest również sfera wymiany handlowej wszystkich szczebli obrotu. Pozwala ona na konfrontację oczekiwań nabywczych klientów finalnych z realną ofertą sfery wytwórczej wspieraną działaniami pośrednictwa handlowego.

Wybrane aspekty kształtowania jakości handlowej artykułów żywnościowych, obecne zarówno w ramach relacji detalistów z klientami indywidualnymi, jak i pomiędzy pośrednikami handlowymi różnych szczebli obrotu oraz ujawniające się w ramach stosunków handlowych postulaty w odniesieniu do sfery wytwórczej znalazły odzwierciedlenie w niniejszym opracowaniu. Zostały one zaprezentowane na tle ogólnych uwarunkowań procesów kształtowania jakości, wyznaczonych zarówno rozwiązaniami prawnymi, jak i tendencjami w zachowaniach konsumpcyjnych i wreszcie specyfiką produkcji i obrotu artykułów żywnościowych. Szczególną uwagę zwrócono na proces ekologizacji żywności oceniany z perspektywy preferencji nabywców finalnych.

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2016

Pobierz


Chorób Roman

Determinants of development of innovative integration links between agriculture and food industry. Selected issues

W efektywnym rozwoju gospodarstw rolnych regionu i lokalnych jednostek przemysłu spożywczego istotną rolę spełniają powiązania integracyjne – im bardziej są one zaawansowane, tym lepszy jest rozwój tych podmiotów. Adaptacja do gospodarki rynkowej i związki integracyjne zachodzące między tymi podmiotami mogą przybierać wiele form, przebiegać w różnym tempie i w wieloraki sposób. Przebieg tych procesów uzależniony jest od wielu czynników, takich jak: obszar gospodarstwa i struktura użytkowania ziemi, cel i kierunek produkcji, możliwości produkcyjne przemysłu spożywczego, reguły postępowania w kontaktach między uczestnikami stosunków rynkowych, zakres i natężenie ingerencji państwa itd.

Członkostwo Polski w Unii Europejskiej znacząco wpływa na sytuację producentów i przetwórców artykułów rolnych, podobnie jak wielu innych podmiotów gospodarczych. Akcesja do UE wiąże się ze wzrostem konkurencji na rynku rolno-żywnościowym, zarówno ze strony producentów surowca, jak i jego przetwórców. Szanse Polski na rynkach innych krajów członkowskich upatrywać należy w ograniczaniu wpływu dużego rozdrobnienia gospodarstw producentów rolnych poprzez stworzenie struktur integrujących rolników, umożliwiających racjonalizację produkcji i zbytu produktów rolnych. Bezspornym jest fakt, iż prawidłowy rozwój procesów integracji pionowej i poziomej może przyczynić się do uzyskania lepszej pozycji rynkowej polskich producentów artykułów rolno-żywnościowych.

Przedmiotem badań, a zarazem celem niniejszego opracowania jest analiza czynników warunkujących rozwój powiązań integracyjnych rolnictwa z przemysłem spożywczym, ich różnorodnych form występujących w województwie podkarpackim oraz ukazanie możliwości, ograniczeń i perspektyw ich ekspansji. Podjęta problematyka jest niezwykle istotna na tym obszarze, z uwagi na duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych. 

Podjęte w pracy hipotezy badawcze poddano weryfikacji w trzech częściach, które nie zostały formalnie wyodrębnione w strukturze opracowania. Pierwsza z nich, obejmująca rozdział pierwszy, koncentruje się na zagadnieniach teoretycznych charakteryzujących znaczenie związków integracyjnych w wytwarzaniu żywności oraz prezentuje różne formy integracji pionowej i poziomej w gospodarce żywnościowej.

Przedmiotem rozważań przeprowadzonych w drugiej części opracowania, obejmującej rozdział drugi i trzeci, jest przegląd koncepcji innowacyjnych powiązań integracyjnych oraz głównych czynników rozwoju inicjatyw i struktur klastrowych. Dokonując inspekcji idei klasteringu uwzględniono genezę jego pojęcia, przegląd form prawnych, korzyści i zalet oraz ograniczeń funkcjonowania struktur klastrowych. Dokonano również charakterystyki czynników ekonomicznych i instytucjonalnych warunkujących rozwój inicjatyw klastrowych. Pogłębieniem przeprowadzonych rozważań jest charakterystyka polityki wsparcia, jak również możliwości rozwoju inicjatyw klastrowych w sektorze rolno-żywnościowym.

Trzecia część obejmuje rozdział czwarty i piąty, w których przedmiotem rozważań są determinanty rozwoju inicjatyw klastrowych na Podkarpaciu w świetle opinii producentów rolnych oraz przedstawicieli podmiotów przetwórstwa spożywczego. Zaprezentowano tu mikroekonomiczne uwarunkowania rozwoju związków integracyjnych, a zwłaszcza związki między stanem zaawansowania tych więzi a wybranymi zmiennymi charakteryzującymi podmioty przetwórcze i producentów rolnych. Dokonano również oceny stanu, możliwości i ograniczeń rozwoju struktur klastrowych z uwzględnieniem specyfiki branży rolno-spożywczej regionu. W końcowej części opracowania dokonano rekomendacji, jak też próby nakreślenia perspektyw i kierunków rozwoju klastrów rolno-spożywczych w województwie podkarpackim.

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2016

Pobierz


Lesław Niemczyk

Kapitał intelektualny w księgach rachunkowych oraz sprawozdawczości przedsiębiorstwa 

Pierwszy autorski podręcznik obejmujący swym zakresem kapitał finansowy, kapitał intelektualny, kapitał relacyjny oraz metodykę ujmowania ich na kontach księgowych, a następnie w sprawozdawczości przedsiębiorstwa. Dominujący obecnie paradygmat rachunkowości skoncentrowany na kapitale finansowym charakterystyczny dla tradycyjnego kapitalizmu uniemożliwia przedstawianie w sprawozdaniu finansowym istoty przedsiębiorczości bazującej na kapitale intelektualnym. Dlatego powstawaniu gospodarki opartej na wiedzy towarzyszy zadziwiający paradoks: przedsiębiorstwa bazujące na kapitale intelektualnym ujawniają w swoich bilansach wyłącznie kapitał finansowy. Coraz szersze grupy interesariuszy innowacyjnych przedsiębiorstw kwestionują wartość informacyjną tak sporządzanych sprawozdań. Ponadto w literaturze z zakresu nauk ekonomicznych twierdzi się, że najważniejszym zasobem przedsiębiorstwa jest aktualnie kapitał intelektualny, choć od ponad 500 lat bilanse przedsiębiorstw prezentują tylko i wyłącznie zbywalny majątek oraz równoważący go kapitał finansowy. Współczesna rewolucja kapitału intelektualnego sprzyja zatem nowatorskim nurtom nauk o finansach, które proponują rozbudować zakres bilansów przedsiębiorstw o kategorie kapitałów niefinansowych. Właśnie ten podręcznik pokazuje, jak to zrobić od podstaw.

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2015

Pobierz


 

 

Ryszard Kata, Magdalena Cyrek, Małgorzata Wosiek, Tomasz Potocki, Władysława Jastrzębska

Strefa euro – między sceptycyzmem a realizmem

Monografia pod tytułem Strefa euro – między sceptycyzmem a realizmem, stanowi zbiór tekstów poświęconych aktualnym problemom i wyzwaniom, jakie napotyka Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW). Problemy te są konsekwencją ostatniego kryzysu finansowego (2007) oraz kryzysu zadłużenia wielu państw członkowskich, natomiast wyzwania dotyczą konieczności utrzymania spójności gospodarczo-walutowej oraz stabilności fiskalnej i finansowej w ramach UGW. Ukazano zarówno gospodarcze, jak i społeczne aspekty integracji gospodarczo-walutowej, jej uwarunkowania i konsekwencje, z punktu widzenia przedsiębiorstw, instytucji finansowych, władz i administracji samorządowej, a nawet gospodarstw domowych.

W opracowaniu podjęto takie zagadnienia, jak: 

• problem koordynacji i konsolidacji polityki fiskalnej państw członkowskich w kontekście stabilności fiskalnej i spójności społeczno-gospodarczej strefy euro;

• poziom konwergencji gospodarczej i społecznej w UE i strefie euro w kontekście analizy wzorców zamian kryzysowych w państwach członkowskich;

• zagrożenia dla pełnej integracji europejskiej wynikające ze zróżnicowanego postępu w realnej konwergencji dochodowej i technologicznej państw UE, w tym krajów Europy Środkowo-Wschodniej;

• poziom rozwoju rynku finansowego jako istotny element postępu w integracji społeczno-gospodarczej w UE;

• wyzwania dla polityki pieniężnej Europejskiego Banku Centralnego w kontekście kryzysu zadłużenia niektórych państw członkowskich oraz wynikające z tego dylematy przystąpienia Polski do strefy euro.

Wymienione problemy są prezentowane nie tylko z perspektywy samej strefy euro, ale także takich państw Unii Europejskiej, jak Polska, które stoją przed koniecznością wyboru optymalnej ścieżki integracji ze strefą euro.

Zapraszamy do zapoznania się z recenzją monografii autorstwa profesor Małgorzaty Słodowa-Hełpa, opublikowaną na łamach czasopisma "Studia Oeconomica Posnaniensia" 2015, vol. 3, no. 9.

Wydawca: CeDeWu, Warszawa 2015

Pobierz


Agata Pierścieniak

Potencjał organizacji do współpracy zewnętrznej – ujęcie teoretyczne i metodyka pomiaru

Monografia wpisuje się w nurt badań zjawiska współpracy z perspektywy podmiotu jakim jest organizacja. Przedmiotem rozważań jest pojęcie potencjału organizacji do współpracy ukierunkowane pytaniem: jak organizacja jest przygotowana do współpracy z innymi podmiotami?  Autorka skupia uwagę na trzech głównych zagadnieniach: wyjaśnia, czym jest potencjał, jak jest definiowany, jak różni badacze w naukach zarządzania definiują to pojęcie w zależności od kontekstu tematycznego; jakie elementy potencjału organizacji wyróżniają; zwraca uwagę na wielowymiarowość i cechy pojęcia „potencjał”. 
W pracy znajdziemy autorski model potencjału organizacji do współpracy oparty na twórczo wykorzystanej koncepcji organizacji wg H.J. Leavitta. W modelu wyrównano 11 podstawowych elementów potencjału, pogrupowanych w pięć głównych obszarów, takich które posiada każda organizacja, W obszarze cele i zadania zidentyfikowano takie elementy jak planowanie strategiczne współpracy na poziomie jednostki organizacyjnej (1). W obszarze ludzie zidentyfikowano takie elementy jak proces doboru pracowników (2), kompetencje i postawy pracowników w odniesieniu do współpracy (3) oraz przywództwo (4).W obszarze struktura zidentyfikowano takie działania jak organizacja komórki współpracy w jednostce organizacyjnej (5) oraz przydział zadań, obowiązków i odpowiedzialności (6). W obszarze technologia – know-how rozumianym jako działania wspierające proces współpracy realizowany w organizacji wskazano na system komunikacji w partnerstwie (7), pozyskanie środków finansowych dla partnera (8), proces podejmowania decyzji (9). W obszarze otoczenie zwrócono uwagę na wsparcie zewnętrzne dla idei współpracy (10) oraz reputację (11).
Oprócz modelu publikacja zawiera szczegółową metodykę pomiaru potencjału organizacji do współpracy. Zawiera ona rozważania na temat podmiotu badań, skali pomiaru, opracowanie wzorca dla narzędzia pomiaru (sposobu mierzenia) oraz sposobów tworzenia i interpretowania miar. Zaproponowano też wskaźniki syntetyczne potencjału całkowitego i wskaźniki cząstkowe dla wyróżnionych wymiarów. 
Konstrukcja monografii jest spójna, przejrzysta, logiczna. Jest to ciekawa publikacja naukowa zarówno pod względem treści i struktury pracy.

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2015

Pobierz


Dorota Jankowska, Małgorzata Lechwar

Modelowe i praktyczne aspekty przygotowania i aktualizacji strategii rozwoju podstawowej jednostki szkoły wyższej

Celem publikacji jest prezentacja modelowego ujęcia strukturalizacji strategii rozwoju podstawowej jednostki szkoły wyższej. Takie ujęcie pozwoliło na określenie, między innymi, kształtu powiązań tejże jednostki z otoczeniem i sposobu, w jaki wyróżnia się w środowisku. Przez strukturalizację strategii rozumie się proces porządkowania i podziału zadań, władzy, odpowiedzialności i informacji. Treść prezentowanego opracowania ma charakter modelowy, a odwołując się do aspektu praktycznego publikacji, można wskazać na możliwość wykorzystania zawartych w niej informacji jako materiału wyjściowego do przygotowania dokumentu „Strategia rozwoju” dla nowotworzonych, czy restrukturyzowanych podstawowych jednostek organizacyjnych szkoły wyższej, aktualizacji dotychczasowej strategii oraz do opracowania pakietu informacyjno-promocyjnego uzasadniającego potrzebę stosowania strategicznych metod zarządzania podstawową jednostką szkoły wyższej tj. wydziału, jednostki międzywydziałowej, instytutu, katedry, zakładu.

Zasadnicze pytania, na które publikacja stara się odpowiedzieć są następujące:

  • Co składa się na zarządzanie strategiczne podstawowej jednostki szkoły wyższej?
  • Jakie są przesłanki przygotowania i aktualizacji dokumentu strategia rozwoju podstawowej jednostki szkoły wyższej?
  • Jaka jest logika aktualizacji strategii rozwoju podstawowej jednostki szkoły wyższej?
  • Jak w oparciu o dostępne narzędzia analityczne profesjonalnie przygotować i aktualizować dokument strategii rozwoju podstawowej jednostki szkoły wyższej?

Modelowa metodyka przygotowania i aktualizacji strategii rozwoju podstawowej jednostki szkoły wyższej przedstawia:

  • uporządkowany zakres interdyscyplinarnej wiedzy pozwalającej zrozumieć istotę zarządzania strategicznego jako sposobu myślenia, a nie tylko pewnej techniki opracowania dokumentu strategii rozwoju,
  • procedury postępowania wraz z wybranymi metodami analizy jakościowej i ilościowej,
  • techniki, w tym graficzne, prezentacji wyników analiz.

Publikacja, kierowana w szczególności do jednostek spoza obszaru nauk ekonomicznych oraz nauk o zarządzaniu, jest efektem wiedzy i umiejętności praktycznych zdobytych przez Autorki w trakcie dwuletnich studiów Master of Business Administration na Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie oraz doświadczeń związanych z przygotowaniem analitycznego opracowania, pt. Strategia rozwoju Uniwersytetu Rzeszowskiego w ujęciu modelowym i udziałem w pracach Komisji ds. opracowania Strategii Rozwoju Uniwersytetu Rzeszowskiego. Ostateczny interdyscyplinarny kształt publikacji jest efektem wieloletnich doświadczeń w pracy naukowo-dydaktycznej, skoncentrowanej na zagadnieniach, obszarach tematycznych i metodach, które są istotnymi elementami prowadzenia analiz strategicznych niezbędnych przy przygotowaniu i aktualizacji strategii rozwoju organizacji.

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2015

Pobierz


Anna Barwińska-Małajowicz

Start zawodowy absolwentów szkół wyższych w Polsce i Niemczech. Analiza porównawcza w ujęciu ogólnokrajowym i regionalnym

Kapitał ludzki należy do najważniejszych czynników determinujących rozwój każdego regionu, a efektywne wykorzystanie kadr z wyższym wykształceniem, charakteryzujących się zazwyczaj dużą przedsiębiorczością i kreatywnością, wpływa na wzrost innowacyjności, a co za tym idzie, stwarza możliwość budowania trwałej przewagi konkurencyjnej regionu. W powyższym kontekście istotne znaczenie dla rozwoju regionalnego ma płynne wejście na rynek pracy osób kończących edukację na poziomie wyższym. Przejście ze sfery edukacji na rynek pracy stanowi jeden z najważniejszych etapów życia ludzkiego, a od jego charakteru zależy cały dalszy rozwój osobowy i zawodowy człowieka. Podjęcie aktywności na rynku pracy lub nieznalezienie zatrudnienia po ukończeniu edukacji prowadzi do długofalowych konsekwencji (które często ujawniają się dopiero po wielu latach), i to zarówno w odniesieniu do jednostki, jak i z perspektywy regionu, w którym jednostka zdobyła wykształcenie. 
W badaniach naukowych, w obszar których wpisuje się niniejsza monografia, absolwenci szkół wyższych zajmują szczególne miejsce. Jest to podyktowane faktem eskalacji problemów tej grupy na progu kariery zawodowej (zwłaszcza w Polsce), zarówno w przypadku podjęcia pracy w zawodzie wyuczonym, jak również w sytuacji zatrudnienia poniżej posiadanych kwalifikacji zawodowych czy też w przypadku niemożności znalezienia jakiejkolwiek pracy – chociaż w porównaniu z absolwentami o niższych kwalifikacjach stopa bezrobocia w tej grupie kształtuje się w  wielu krajach na stosunkowo niskim poziomie. 

Wydawnictwo CeDeWu, Warszawa 2013

 

Wiesława Kuźniar

Aktywność marketingowa gmin i jej oddziaływanie na rozwój turystyki wiejskiej

W  monografii dokonano identyfikacji kierunków oddziaływania marketingu terytorialnego na rozwój turystyki wiejskiej oraz zaproponowano rozwiązania marketingowe w wymiarze strategicznym i operacyjnym, ukierunkowane na rozwój zintegrowanego, markowego produktu turystycznego gminy. Za produkt ten przyjęto rozumieć złożony i spójny wewnętrznie zbiór walorów naturalnych i antropogenicznych oraz towarzyszących im usług, których zintegrowana całość dzięki unikalnym cechom oferty podkreślającym wiejski charakter gminy tworzy niepowtarzalną wartość dla turystów, sprawiając, że obszar recepcji staje się rozpoznawalny w otoczeniu.
Głównym przedmiotem badań objęto  gminy wiejskie i miejsko - wiejskie, które nie mając bogatych tradycji turystycznych, zmuszone są przy pomocy instrumentów i działań marketingowych do kreowania od podstaw zintegrowanego, markowego produktu turystycznego.

Analiza literatury przedmiotu oraz wyników badań własnych pozwala stwierdzić, że przeobrażenia w administracji samorządowej związane z wdrażaniem koncepcji New Public Management oraz New Public Governance  wpłynęły na rozwój marketingu terytorialnego, w tym na zmianę podejścia do adresatów oferty terytorialnej. W odniesieniu do założeń NPM szczególną rolę odegrało postrzeganie petentów w kategorii klientów, a przedstawicieli władzy jako menedżerów, z kolei założenia NPG położyły akcent na traktowanie mieszkańców jako partnerów, którzy nie ograniczają się jedynie do roli klientów oferty terytorialnej, ale partycypują także w rozwiązywaniu problemów zbiorowych. Celowe wydaje się zatem uznanie klientów oferty terytorialnej za „interesariuszy”, którzy współuczestnicząc w realizacji celów jednostki, wywierają pośredni wpływ na jej funkcjonowanie. 

Przeprowadzone badania wykazały, że rozwój marketingu gminy oparty na menedżerskiej i partycypacyjnej koncepcji zarządzania w administracji samorządowej pozytywnie oddziałuje na turystykę wiejską, przyczyniając się do kreowania zintegrowanego, markowego produktu turystycznego gminy. Należy jednak podkreślić, że marketing gminy stanowi ważny, ale nie jedyny czynnik determinujący rozwój zintegrowanego, markowego produktu turystycznego, którego tworzenie wymaga podejścia holistycznego, uwzględniającego zarówno czynniki o charakterze endogenicznym, jak i egzogenicznym. Chociaż naturalne predyspozycje do uprawiania turystyki wiejskiej sprzyjają jej rozwojowi, to jednak nie gwarantują sukcesu, z kolei ich brak nie wyklucza podejmowania ciekawych przedsięwzięć turystycznych. Autorka wskazała, że rozwój zintegrowanego markowego produktu turystycznego gminy na obszarach wiejskich warunkuje sześć zasadniczych czynników – tzw. 6P turystyki wiejskiej: partycypacja społeczna, pomysł, pozycjonowanie, partnerstwo, pakietowanie oferty, promocja. 
W świetle przeprowadzonych badań należy stwierdzić, że rola marketingu terytorialnego jest  niezmiernie ważna na wszystkich etapach rozwoju zintegrowanego markowego produktu turystycznego gminy, brak aktywności marketingowej ogranicza rozwój turystyki zarówno w wymiarze ilościowym, jak i jakościowym.
 

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2013

Pobierz

Nasi partnerzy

Tweety na temat @UR_Rzeszow